22 maja 2026 roku w Warszawie miałem przyjemność uczestniczyć w I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej BLIŻEJ JEZIOR. Wybór daty nie był przypadkowy, gdyż tego dnia świętowaliśmy Międzynarodowy Dzień Różnorodności Biologicznej, co idealnie koresponduje z rolą jezior jako unikalnych siedlisk o ogromnym znaczeniu ekologicznym.
Wydarzenie zostało zorganizowane przez Polskie Towarzystwo Limnologiczne oraz Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy. Konferencja była nie tylko zwieńczeniem cyklu wykładów naukowych online o tej samej nazwie tj. Bliżej Jezior (które od września 2025 r. przyciągnęły znaczną liczbę słuchaczy), ale przede wszystkim platformą dialogu między nauką a praktyką.
Oto co działo się na sali wykładowej i w kuluarach:
Po rozpoczęciu konferencji przez prof. UAM dr. hab. Piotra Klimaszyka – Prezesa Polskiego Towarzystwa Limnologicznego i przywitaniu gości m.in. związanymi z administracją i nauką.
Panią Senator Jolantę Piotrowską – Senator Rzeczpospolitej Polskiej, Przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Ochrony Jezior,
Pana mgr Mateusza Balcerowicza – Prezes Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie,
Prof. Petre Bretcan – Profesor Universitatea „Valahia” din Târgoviște w Rumunii.
Przedstawicielami Patronów honorowych byli:
Pan Tomasz Wenecki – Zastępca Dyrektora Departamentu Gospodarki Wodnej Ministerstwa Infrastruktury i
Pani dr inż. Anna Łoboda – Sekretarz Komitetu Nauk o Wodzie i Gospodarki Wodnej Polska Akademia Nauk.
Po przemówieniu prof. UAM dr. hab. Piotra Klimaszyka, podkreślającego rolę, funkcję i wieloaspektowe znaczenie jezior, wykład inauguracyjny „Jakość wód jezior Polski – czy naprawdę jest tak źle?” przedstawiła prof. IOŚ-PIB dr hab. Agnieszka Kolada z Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego. Prelegentka zmierzyła się z „mitami” o fatalnym stanie wód i na wstępie uczuliła, by cyklicznie pojawiające się chwytliwe nagłówki w mediach „krzyczące”, że jest fatalnie, trochę stonować, choć dane są bezlitosne: 99% badanych jezior wykazuje zły stan ogólny. Kluczem do zrozumienia tego wyniku jest zasada „najgorszy decyduje” (one-out-all-out). Podczas gdy wskaźniki biologiczne (głównie: makrofity, fitobentos, fitoplankton, ichtiofauna) często oscylują wokół stanu dobrego czy umiarkowanego (częściej makrozoobentos), o ostatecznej „czerwonej mapie” decydują parametry chemiczne, zwłaszcza obecność rtęci i pBDE w tkankach ryb, które przekraczają normy niemal wszędzie, gdzie są badane. Prelegentka przestrzegła, że przy obecnej metodzie klasyfikacji osiągnięcie „dobrego stanu” może być celem niemożliwym do zrealizowania. Podkreśliła również i obecnie opublikowany raport dotyczący stanu rzek i jezior należy interpretować z ostrożnością, gdyż zawiera on w sobie nakładające się części dwóch cykli monitoringowych, stąd w prezentacji bazowała na danych z zakończonych pełnych cykli monitoringowych jednocześnie pokazując ewolucję wzrostu badanych parametrów przekładających się na zwiększanie się ilości jezior ze stanem ogólnym złym. Główną przyczyną tego stanu były wspomniane wyżej parametry chemiczne badane w tkankach biologicznych. Przekroczenia te są zrozumiałe, gdyż norma jest dość restrykcyjna, a tego typu związki akumulują się w tkankach konsumentów wyższego rzędu. Warto nadmienić, iż część badanych w wodzie parametrów ma normy bardziej restrykcyjne niż te w wodzie przeznaczonej do picia dla ludzi, co też podkreśla nadmierną interpretację tego, że jest „aż tak źle” z naszymi wodami jeziornymi.
W dalszej kolejności Pan Mateusz Balcerowicz, Prezes Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, przedstawiał wykład pt.: „Formalne aspekty użytkowania jezior – między ochroną, dostępnością a odpowiedzialnością”. Wystąpienie poświęcone było prawnym i administracyjnym aspektom użytkowania jezior oraz problemom związanym z ochroną ich stref brzegowych. Prezes Balcerowicz przypomniał, że jeziora mogą być klasyfikowane jako śródlądowe wody stojące lub płynące, a ich status prawny determinuje sposób zarządzania i kwestie własnościowe. Szczególną uwagę poświęcił problemowi ograniczania dostępu do jezior poprzez nielegalne grodzenie brzegów, mimo obowiązującego zakazu stawiania ogrodzeń w pasie 1,5 m od linii brzegu. Przedstawione dane pokazały skalę naruszeń. W ramach 157 kontroli stwierdzono 95 nieprawidłowości, w tym 78 przypadków nielegalnych pomostów oraz 10 przypadków niszczenia brzegów i roślinności. Działania pokontrolne często kończą się nakazami przywrócenia właściwego stanu środowiska. Szczególnie niepokojąca okazała się skala samowoli budowlanej. Na koniec 2025 r. zidentyfikowano około 18 tys. pomostów przeznaczonych do usunięcia lub legalizacji, podczas gdy jedynie 9317 obiektów posiadało w pełni uregulowany status prawny. W samym 2025 r. przybyło 5600 nowych obiektów o nieustalonym statusie właścicielskim. Omówiono również kwestie gospodarowania gruntami pokrytymi wodami. Obecnie funkcjonuje 1274 umów dotyczących użytkowania jezior, 54 koncesje oraz 1587 decyzji i działań administracyjnych związanych ze zbiornikami poeksploatacyjnymi. Podsumowując wystąpienie, prezes podkreślił, że zgody wodnoprawne stanowią istotne narzędzie ochrony jezior przed nadmierną presją człowieka. Woda powinna być traktowana jako dobro wspólne, a skuteczna ochrona ekosystemów jeziornych wymaga przestrzegania prawa już na poziomie zagospodarowania strefy brzegowej.
dr Marika Kornaś-Dynia z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego zaprezentowała wykład: „Jeziora jako fundament przyrody i gospodarki – klucz do zrównoważonej przyszłości” Omawiany wykład przedstawia jeziora jako wielofunkcyjne ekosystemy, które w warunkach polskich (ponad 7000 obiektów o powierzchni powyżej 1 ha) od wieków stanowiły fundament osadnictwa, strategii militarnej oraz gospodarki opartej na rybołówstwie i pozyskiwaniu surowców. Należy je również rozpatrywać jako cenne archiwum przyrodnicze i kulturowe. Ponadto, jeziora dostarczają dziś kluczowych usług ekosystemowych, w tym magazynowania płynnych zasobów wody słodkiej, regulacji mikroklimatu oraz retencji oraz są miejscami rekreacji. Jednakże współczesna presja antropogeniczna i zmiany klimatu drastycznie przyspieszają naturalne procesy ich zarastania (mamy do czynienia z przyspieszoną antropogeniczną eutrofizacją), co skutkuje redukcją powierzchni polskich jezior o ok. 30% w skali ostatnich 12 tysięcy lat. Skuteczna ochrona tych zasobów wymaga zintegrowanego zarządzania w skali całej zlewni, opartego na rzetelnej wiedzy naukowej i zasadach zrównoważonego rozwoju.
Prof. UP dr hab. Dariusz Ficek z Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku przedstawił wykład: „Właściwości biooptyczne wód – o świetle i barwach polskich jezior”. Wystąpienie poświęcone było czynnikom kształtującym barwę i przezroczystość wód oraz ich znaczeniu w monitoringu środowiska. Profesor wskazał, że o właściwościach optycznych jezior decydują przede wszystkim chlorofil a, zawiesina oraz barwna rozpuszczona materia organiczna (CDOM) oraz zawiesina mineralna lub organiczna. Barwa wody jest efektem absorpcji i rozpraszania światła przez te składniki oraz samą wodę – od błękitnych jezior wysokogórskich po brunatne jeziora humusowe. Przedstawiono również ogromne zróżnicowanie przezroczystości polskich jezior badanych przy użyciu najstarszej, ale również bardzo informatywnej metody widzialności krążka Secchiego (SD), od zaledwie 20 cm do 23,5 m w Morskim Oku. Omówiono zdolność fitoplanktonu do przystosowywania się do warunków świetlnych poprzez wytwarzanie dodatkowych pigmentów oraz podkreślono znaczenie badań biooptycznych dla teledetekcji satelitarnej, umożliwiającej zdalną ocenę jakości wód i stanu ekologicznego tysięcy jezior.
Dr Michał Rybak z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w wykładzie: „Kiedy jeziora tracą oddech – jak klimat zmienia ekosystemy wodne” ukazał jeziora jako jedne z najczulszych wskaźników zmian klimatu. Prelegent wyjaśnił, że wzrost temperatury wód prowadzi do spadku zawartości tlenu, szczególnie w warstwach przydennych, gdzie rozwijają się strefy beztlenowe. Skutkuje to uwalnianiem fosforu z osadów, nasileniem eutrofizacji i częstszymi zakwitami sinic (co wpływa na zwiększenie materii organicznej w toni i na dnie jezior i większe zużycie tlenu na ich rozkład i w konsekwencji deficyty tlenowe). Zmiany te zagrażają bioróżnorodności, eliminując gatunki zimnolubne oraz osłabiając rolę roślin zanurzonych stabilizujących ekosystem. Dr Rybak podkreślił również, że ocieplenie (postępujące o około 0,34°C wód jeziornych na dekadę) zwiększa ryzyko gwałtownego przejścia jezior ze stanu czystowodnego do mętnowodnego zgodnie z teorią alternatywnych stanów stabilnych Scheffer-a z 1993 roku. Jako kluczowe działania ochronne wskazał ograniczenie dopływu biogenów, odbudowę litoralu oraz rozwój nowoczesnego monitoringu. Mimo globalnego charakteru zmian klimatu zaznaczył, że tempo degradacji jezior w dużej mierze zależy od lokalnej gospodarki w zlewni, co pozostawia realne możliwości skutecznej ochrony tych ekosystemów.
Prof. dr. hab. Wojciech Tylmann z Uniwersytetu Gdańskiego zaprezentował wykład pt.: „Paleolimnologiczne podróże w czasie, czyli jak zmieniała się temperatura na Mazurach w ostatnich 10 tysiącach lat”, w którym wskazał potencjał osadów jeziornych jako archiwów zmian środowiskowych i klimatycznych. Badania przeprowadzone w Jezioro Żabińskie oparto na analizie 19,5-metrowego rdzenia osadów warwowych, obejmującego zapis ostatnich 10,8 tys. lat. Rekonstrukcję temperatur wykonano z wykorzystaniem wskaźnika Ca/Ti, którego wartość odzwierciedla intensywność wytrącania węglanu wapnia zależną od temperatury. Wyniki zostały zweryfikowane zarówno pomiarami instrumentalnymi, jak i europejskimi rekonstrukcjami paleoklimatycznymi. Analiza pozwoliła zidentyfikować najważniejsze wydarzenia klimatyczne holocenu, w tym optimum klimatyczne, gwałtowne ochłodzenia, średniowieczną anomalię klimatyczną i małą epokę lodową. Szczególnie istotnym wnioskiem było stwierdzenie, że choć współczesne temperatury osiągają poziomy notowane wcześniej w holocenie, tempo obecnego ocieplenia jest bezprecedensowe w skali ostatnich 11 tysięcy lat. Badania te stanowią pierwszą dla Polski tak długą i wysokorozdzielczą ilościową rekonstrukcję temperatur, dostarczając cennego kontekstu dla oceny współczesnych zmian klimatu. Szczegóły przedstawionych przez profesora badań zostały opublikowane i znajdziecie je tu: Zander i in. 2024.
Wykład dr. inż. Marcina Biernaczyka z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego pt.: „Rybne portrety jeziorne w świetle bioróżnorodności i struktury troficznej” podkreślał znaczenie ryb jako jednych z najważniejszych wskaźników stanu ekologicznego jezior. Prelegent wskazał, że polskie jeziora zamieszkuje około 40 gatunków ryb, z czego blisko 20% stanowią gatunki obce, a najpowszechniej występującymi rodzimymi gatunkami są płoć i okoń. Omówił charakterystyczne zespoły rybne związane z różnymi typami troficznymi jezior – od oligotroficznych jezior sielawowych po dystroficzne jeziora karasiowe – pokazując, że skład ichtiofauny odzwierciedla warunki środowiskowe, takie jak natlenienie, żyzność czy stopień zarastania zbiornika. Przedstawiono także metody monitoringu oparte na indeksie LFI+, wskazując jednocześnie na ograniczenia tradycyjnych połowów badawczych i rosnącą rolę nowoczesnych narzędzi, takich jak eDNA, telemetria akustyczna, drony podwodne. W podsumowaniu dr Biernaczyk zwrócił uwagę, że największym zagrożeniem dla jeziornej ichtiofauny są zmiany klimatu prowadzące do zaniku gatunków zimnolubnych oraz nasilająca się presja antropogeniczna, dlatego ocena stanu jezior powinna opierać się na kompleksowej analizie wielu wskaźników środowiskowych.
Wykład prof. UWM dr. hab. Jolanty Grochowskiej z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego pt.: „Metody leczenia chorych jezior – teoria i praktyka” poświęcony był problemowi eutrofizacji oraz sposobom rekultywacji zdegradowanych jezior. Prelegentka podkreśliła, że działalność człowieka znacząco przyspiesza naturalny proces starzenia się jezior poprzez nadmierny dopływ azotu i fosforu, co prowadzi do zakwitów sinic, spadku przezroczystości wody, zaniku roślinności zanurzonej oraz deficytów tlenowych. Szczególną rolę w podtrzymywaniu degradacji odgrywa fosfor uwalniany z osadów dennych w warunkach beztlenowych. Omówiono metody rekultywacji polegające zarówno na usuwaniu biogenów z jeziora, jak i ich unieruchamianiu poprzez napowietrzanie, inaktywację fosforu czy biomanipulację zespołów ryb. Jako przykłady skutecznych działań przedstawiono rekultywację Jeziora Długiego w Olsztynie oraz kompleksu jezior kartuskich, gdzie zastosowanie kilku uzupełniających się metod przyniosło poprawę jakości wód. W podsumowaniu prof. Grochowska zaznaczyła, że skuteczne „leczenie” jezior wymaga przede wszystkim ograniczenia dopływu zanieczyszczeń ze zlewni oraz łączenia różnych metod rekultywacyjnych, wspierających naturalne procesy samooczyszczania ekosystemu, oraz podejściu do danego jeziora jako indywidualnego pacjenta, gdzie poprzez poprawną diagnostykę można wytyczyć odpowiednią ścieżkę jego „leczenia”.
Wykład prof. UAM dr. hab. Piotra Klimaszyka z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu pt.: „Jezioro Aralskie – historia największej katastrofy ekologicznej XX wieku” unaocznił proces degradacji jednego z największych jezior świata jako przestrogę przed nieodpowiedzialnym gospodarowaniem zasobami wodnymi. Do lat 60. XX wieku Jezioro Aralskie było czwartym co do wielkości jeziorem na Ziemi, stanowiąc podstawę lokalnego klimatu i rybołówstwa. Katastrofa rozpoczęła się wraz z masowym przekierowaniem wód rzek Amu-darii i Syr-darii na potrzeby nawadniania pól bawełny, co doprowadziło do gwałtownego spadku poziomu wody, wzrostu zasolenia i utraty ponad 90% objętości jeziora. Skutkami były zanik rybołówstwa, powstanie pustyni Aralkum, toksyczne burze pyłowe oraz poważne problemy zdrowotne mieszkańców regionu. Prelegent omówił również częściowy sukces ratowania północnej części jeziora dzięki budowie tamy Kokaral, która pozwoliła na odbudowę zasobów wodnych i powrót ryb. Jednocześnie podkreślił, że południowa część zbiornika pozostaje w stanie trwałej degradacji, a całkowite odtworzenie dawnego ekosystemu jest niemożliwe. Historia Jeziora Aralskiego pozostaje jednym z najbardziej wymownych przykładów ekologicznych konsekwencji podporządkowania gospodarki krótkoterminowym celom ekonomicznym.
Prof. US dr. hab. Łukasz Sługocki z Uniwersytetu Szczecińskiego: zaprezentował wykład pt.: „Jakość wód jeziora Dąbie w kontekście presji antropogenicznych”. Przedstawił on w nim Jezioro Dąbie jako płytkie jezioro deltowe silnie uzależnione od dopływów Odry i obciążone presją całego jej dorzecza. Prelegent wskazał, że na stan zbiornika wpływają zanieczyszczenia komunalne, rolnicze i przemysłowe, a dodatkowym zagrożeniem jest zjawisko cofki z Zalewu Szczecińskiego, które może podnosić zasolenie wód. Omówiono także ryzyko zakwitów „złotych alg” oraz znaczenie monitoringu zooplanktonu jako bioindykatora trofii, ujawniającego pojawianie się gatunków obcych, m.in. Eurytemora velox i inwazyjnych kiełży z rodzaju Dikerogammarus. Mimo silnej antropopresji jezioro pełni ważne funkcje rekreacyjne, gdyż działają tam plaże, kąpieliska, mariny i przystanie. Ich funkcjonowanie nakłada się na problemy gospodarki ściekowej w części okolicznych miejscowości. W podsumowaniu prof. US Sługocki podkreślił, że jakość wód Jeziora Dąbie odzwierciedla stan całej Odry, a skuteczna ochrona jeziora wymaga ciągłego, wieloparametrowego monitoringu fizykochemicznego i biologicznego oraz szybkiego reagowania na zakwity toksycznych glonów i inwazje gatunków obcych.
Wystąpienie dr inż. Beaty Karolinczak z Politechniki Warszawskiej, pt.: „Administracyjno-prawne instrumenty ochrony jezior” poświęcone były wykorzystaniu narzędzi prawnych i administracyjnych w ochronie jezior. Autorka podkreśliła, że degradacja jezior wynika nie tylko ze zmian klimatu, ale również z presji urbanizacyjnej oraz niewłaściwego zagospodarowania zlewni. Wskazała na znaczenie planów zagospodarowania przestrzennego, decyzji środowiskowych i wodnoprawnych, ochrony stref brzegowych, skutecznej gospodarki ściekowej oraz egzekwowania odpowiedzialności za szkody w środowisku. Szczególną rolę przypisano samorządom, które dysponują najważniejszymi instrumentami ochrony jezior i powinny tworzyć lokalne zespoły ds. ochrony jezior, umożliwiające szybkie reagowanie na zagrożenia. Ważnym elementem prezentacji była również promocja aktywności obywatelskiej opierającej się na zasadzie „Pytaj – Reaguj – Sprawdzaj”, podkreślająca współodpowiedzialność mieszkańców za stan jezior. W podsumowaniu zwrócono uwagę, że skuteczna ochrona tych ekosystemów wymaga połączenia odpowiednich regulacji prawnych, działań samorządów oraz zaangażowania społecznego.
Wystąpienie Petre Bretcan, profesora Universitatea „Valahia” din Târgoviște w Rumunii pt.: „Water resources of Romania” przedstawiło aktualny stan zasobów wodnych Rumunii oraz najważniejsze wyzwania związane z ich ochroną i gospodarowaniem. Mimo obecności Dunaju i gęstej sieci rzecznej kraj należy do państw o stosunkowo niskich zasobach wodnych na mieszkańca, a jedynie około 30% dostępnych zasobów może być efektywnie wykorzystane. Problemem jest także ich nierównomierne rozmieszczenie – większość zasobów koncentruje się w regionie Karpat, podczas gdy wschodnia część kraju regularnie doświadcza susz. Prelegent wskazał, że 69% rumuńskich wód powierzchniowych osiąga dobry stan ekologiczny, jednak w niektórych regionach, zwłaszcza w Dobrudży, sytuacja jest znacznie gorsza z powodu presji antropogenicznej. Dodatkowymi wyzwaniami pozostają niska efektywność wykorzystania wody w gospodarce, pogarszający się stan części wód podziemnych, starzejąca się infrastruktura oraz nasilające się skutki zmian klimatu przejawiające się częstszymi suszami i powodziami. W podsumowaniu prof. Bretcan podkreślił, że zapewnienie bezpiecznych zasobów wodnych staje się w Rumunii strategicznym priorytetem wymagającym długofalowych działań adaptacyjnych i skutecznego zarządzania zasobami przez 11 administracji dorzeczy oraz sieć około 2400 zbiorników retencyjnych.
Pomiędzy panelami odbyła się również sesja posterowa (w której czynnie uczestniczyłem – więcej o tym napiszę na blogu u siebie, tj. HydroZgredek).
Sesji posterowej podczas I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej BLIŻEJ JEZIOR towarzyszył konkurs na najlepszy poster, którego celem było promowanie działalności naukowej oraz inicjatyw edukacyjnych związanych z jeziorami i ich ochroną.
Po ocenie zgłoszonych prac jury przyznało:
I miejsce Radosławowi Wąsowi za poster pt. „Jezioro jako pomoc dydaktyczna w edukacji dzieci, młodzieży i osób dorosłych w zakresie funkcjonowania ekosystemów wodnych – doświadczenia Centrum Edukacji Ekologicznej i Rewitalizacji Jezior – ZPO w Szczecinku”. Nagrodę przyznano za wartościowe przedstawienie działań edukacyjnych popularyzujących wiedzę o funkcjonowaniu oraz ochronie ekosystemów jeziornych wśród różnych grup społecznych.
Wyróżnienie w kategorii Młodych Naukowców otrzymała Julia Piesczek za poster pt. „Monitoring eutrofizacji jezior Wolińskiego Parku Narodowego na podstawie zobrazowań satelitarnych Sentinel-2”. Laureatka reprezentowała Studenckie Koło Naukowe Geografów im. Stanisława Pawłowskiego przy Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, działając w Sekcji Monitoringu Środowiska Przyrodniczego. Jej praca została doceniona za wykorzystanie nowoczesnych metod teledetekcyjnych do oceny stanu jezior.
Istotnym elementem konferencji był również panel poświęcony monitoringowi wód, koncentrujący się na nowoczesnych metodach pomiarowych oraz technikach wykorzystywanych w badaniach ekosystemów wodnych. Uczestnicy mogli zapoznać się z najnowszymi rozwiązaniami stosowanymi podczas prac terenowych na jeziorach, a także poznać możliwości współczesnej aparatury badawczej wykorzystywanej w monitoringu jakości wód.
Dodatkowo przygotowano stoiska wystawiennicze, na których prezentowano specjalistyczny sprzęt pomiarowy oferowany przez renomowanych producentów i dostawców technologii. Rozwiązania te znajdują zastosowanie zarówno w działalności naukowej i badawczej, jak również w instytucjach zajmujących się monitoringiem środowiska oraz zarządzaniem zasobami wodnymi.
Warto wspomnieć, iż w trakcie konferencji (po pierwszym panelu dyskusyjnym) zaprezentowano i uroczyście podpisano Deklarację Bliżej Jezior, która ma być fundamentem nowej, systemowej ochrony naszych wód. Jako autorzy bloga wierzymy, że to spotkanie nauki z praktyką przełoży się na realne działania.
Na koniec konferencji zabrał głos prof. SGGW dr. hab. Bogdan Rosa, Dyrektora ds. Nauki Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego, który podsumował cały dzień konferencyjny i podziękował wszystkim uczestnikom za obecność i zaangażowanie w sprawy jezior.
Zapraszam również na dziennikarską relację z tej konferencji na portalu Nauka o Klimacie opracowaną przez Szymona Bujalskiego.
Literatura:
GIOŚ 2025. Raport z klasyfikacji i oceny stanu jednolitych części wód powierzchniowych wykonanej w roku 2025 na podstawie danych z lat 2019-2024. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Warszawa 2025.
Scheffer, M., Hosper, S.H., Meijer, M.-L., Moss, B., Jeppesen, E., 1993. Alternative equilibria in shallow lakes. Trends Ecol. Evol. 8, 275–279. https://doi.org/10.1016/0169-5347(93)90254-M
Sługocki, Ł., Czerniawski, R., 2023. Water Quality of the Odra (Oder) River before and during the Ecological Disaster in 2022: A Warning to Water Management. Sustainability 15, 8594. https://doi.org/10.3390/su15118594
Sługocki, Ł., Rymaszewska, A., Kirczuk, L., 2021. To fit or to belong: Characterization of the non-native invader eurytemora carolleeae (Copepoda: Calanoida) in the Oder River system (Central Europe). Aquat. Invasions 16, 443–460. https://doi.org/10.3391/ai.2021.16.3.04
Zander, P.D., Żarczyński, M., Tylmann, W., Vogel, H., Grosjean, M., 2024. Subdecadal Holocene Warm‐Season Temperature Variability in Central Europe Recorded by Biochemical Varves. Geophys. Res. Lett. 51. https://doi.org/10.1029/2024GL110871
