Zero wodowskazu nie oznacza wyschniętej rzeki

Przy okazji każdej głębszej suszy pojawiają się komunikaty i komentarze dotyczące poziomu wody w rzekach w punktach wodowskazowych prowadzonych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej PIB. Wśród nich przoduje celebryta wśród wodowskazów Warszawa-Bulwary – pewnie dlatego, że wszystkie medialne centrale mają do niego najbliżej 😉 W 2024 roku był pobity na nim rekord niskiego stanu, w tym roku po raz kolejny – już dwukrotnie. Na dzień tworzenia tego wpisu pokazuje on 6 cm, ale nawet jak pokaże zero to nie oznacza, że rzeka w stolicy zniknie.

O co więc chodzi z zerem na wodowskazie? Wystarczy spojrzeć na definicję:

Zero wodowskazu (ang. «water gauge zero») to umownie ustalony, stały poziom odniesienia, względem którego mierzy się stan wody w danym miejscu pomiarowym, np. rzece. Stan wody to wysokość lustra wody nad tym punktem zero, podawana w centymetrach, która określa napełnienie koryta wodnego. Jest to wartość względna, nie należy jej mylić z głębokością koryta, która jest mierzona od dna rzeki.

Dobrą wizualizację różnicy pomiędzy głębokością, a stanem wody można znaleźć między innymi w materiałach dydaktycznych Katedry Geoinżynierii i Gospodarki Wodnej Politechniki Krakowskiej.

Porównanie głębokości rzeki do stanu wody mierzonego wodowskazem (źródło: KGiGW PK – link na końcu wpisu)

Poziom zero wodowskazu jest najczęściej ustawiany tak, aby ten punkt odniesienia był poniżej najniższych notowanych głębokości koryta w miejscu ulokowania wodowskazu. Zdarzyć się jednak może, że z powodu procesów naturalnych (erozja wgłębna) czy antropogenicznych (regulacja koryta zwiększająca erozję wgłębną kosztem erozji bocznej, pogłębianie koryta, wydobywanie piasku i inne) powodują, że dno rzeki obniża się poniżej zera wodowskazu (punktu odniesienia). Mamy wtedy ujemne wartości na wodowskazie. Oba czynniki wpływają na wartości odczytywane z wodowskazu na warszawskich bulwarach.

Na tym wodowskazie nakładają się dwa czynniki. Szybka erozja wgłębna, o której wspominał w Piotr Bednarek w rozmowie dla Nauki w Polsce (fragment poniżej) oraz długotrwała susza (rekordy niskiego stanu są nie tylko na tym wodowskazie):

„powodem tak niskiego stanu wody jest przede wszystkim szybko postępująca erozja wgłębna, czyli pogłębianie się koryta Wisły z powodu regulacji rzeki i funkcjonowania kopalni piasku. – Powyżej Warszawy działają kopalnie piasku, które zatrzymują materiał niesiony przez rzekę. Dodatkowo odcinek Wisły przepływający przez stolicę został uregulowany. W efekcie koryto rzeki systematycznie się pogłębia, a wskazania wodowskazów nieustannie spadają„.

Na południu kraju dominują stany niskie (czarne trójkąty oznaczające suszę), a wodowskazów z rekordami minimum mamy obecnie 23 (brązowe trójkąty – 18 sierpnia było ich 13 – o czym pisałem na Facebooku). To, że w Warszawie (jak i na stacji powyżej i poniżej stolicy) notujemy rekordy to efekt wspomnianej erozji oraz tego co dzieje się w zlewni Wisły powyżej stolicy. A w niej pomimo okresów zwiększonych opadów (lipiec) mamy ponad roczny deficyt opadów (miesiąc po miesiącu ujemna anomalia opadów, która ciągnie się już od października 2024 – co można prześledzić na stronach IMGW – Centrum Modelowania Meteorologicznego).

Przy okazji wątku zera wodowskazu warto też zaznaczyć, że tak samo jak zero na nim nie oznacza wyschniętej rzeki, tak samo susza hydrologiczna nie oznacza, że w korycie rzeki nie ma wody. Obie informacje mówią nam o tym, że w danym miejscu mamy poziom wody niższy, niż średnia z pomiarów wieloletnich.

W przypadku dużych rzek oznacza to niższy poziom wody niż należałoby się spodziewać o danej porze roku, ale nie puste koryto. Natomiast, jeżeli na dużych rzekach mamy suszę (niskie stany czy przepływy) za pewne oznacza to, że wiele małych cieków w ich zlewniach może być suchych, co miałem okazję widzieć wielokrotnie w ostatnich latach, w ramach badań terenowych prowadzonych w różnych częściach kraju.

Chcecie więcej doniesień ze świata nauki i ciekawy wodnych analiz? Wspierajcie nasz blog regularnie poprzez Patronite lub jednorazowo stawiając nam kawę 🙂